OBSERVATIES

Observatie 7:

Pleidooi voor een goed tv debat

TV Debat Derksen Azarkan Voetbal

De kwaliteit van een televisie-debat wordt niet alleen bepaald door de debaters, maar ook door de talkshowhost. Docent retorica en argumentatieleer Jean Wagemans analyseert een debat tussen Johan Derksen en Farid Azarkan, nauwelijks geleid door Jeroen Pauw. Met als slotzin:”Ik zou pleiten voor een interviewer die vaker ingrijpt om het debat retorisch op de rails te houden”. Het artikel is gepubliceerd in De Volkskrant.

Waarom stelt een talkshowdebat vaak teleur?

Het nieuwe tv-seizoen

Heeft u na een avondje talkshows ook wel eens dat onbevredigde gevoel niet veel wijzer te zijn geworden? Bij de start van het tv-seizoen: de debatkwaliteit volgens een argumentatietheoreticus.

Door: Haro Kraak 21 augustus 2016

We mogen weer. De sportzomer is maandag voorbij en loopt over in de talkshowherfst. Maandagavond beginnen de nieuwe seizoenen van De Wereld Draait Door en Pauw.

Jean Wagemans

Filosoof Jean Wagemans doceert retorica en argumentatietheorie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is co-auteur van Argumentatie en debat en het Handbook of Argumentation Theory. Hij schreef columns voor nu.nl en volkskrant.nl over retorica in het publieke debat.

Heeft u er zin in? Avond aan avond weer kijken naar opgewonden debatten tussen mensen die met standpunten strooien. Bij dezen willen we u vast waarschuwen voor dat onbevredigende gevoel dat je van tijd tot tijd kan overvallen na afloop van een verhit gesprek.

Zodra de discussie van begint, kun je niet stoppen met kijken, omdat je wil weten wie als winnaar uit de strijd komt en of er onderweg nog slachtoffers vallen. Na tien à vijftien minuten kapt de talkshowhost het gesprek af en vraagt de kijker zich op de bank af: wie heeft eigenlijk gelijk en wat ben ik wijzer geworden?

Een goed moment om zo’n typisch twistgesprek eens onder de loep te nemen. Dat vond Jean Wagemans ook. De argumentatie theoreticus van de UvA schreef jarenlang columns voor nu.nl en volkskrant.nl over retorica in het publieke debat. Op ons verzoek ontleedt hij graag een verbaal tv-duel om tot een antwoord te komen op de vraag: waarom stelt een talkshowdebat vaak teleur?

Onderwerp: het gesprek over de onrust die Marokkanen in het (amateur)voetbal zouden veroorzaken, gevoerd door Johan Derksen en Farid Azarkan bij Pauw op 12 april. Een van de meest spraakmakende talkshowdiscussies van het afgelopen seizoen, wekenlang werd gedebatteerd over een kwartier bekvechten op tv. Derksen meende dat als Marokkaanse spelers de overhand krijgen in een elftal dat de sfeer verpest.

Hieronder volgt een letterlijke weergave van de eerste 7 (van de in totaal 18) minuten van dat gesprek, met in de kantlijn het commentaar van Wagemans. Niet alleen om op drogredenen te wijzen, dat vindt Wagemans maar een flauwe sport, maar om eens bloot te leggen wat voor onderliggende strategieën er allemaal in een talkshow worden gehanteerd.

Jeroen Pauw: ‘Gisteravond, Johan Derksen in het programma Voetbal Inside, jij vertelde over jouw indruk van Marokkaanse voetballers, dat deed je eigenlijk naar aanleiding van een column van Hugo Borst, kun je even zeggen wat de teneur was in de column van Borst?’

Johan Derksen: ‘Nou, de teneur was eigenlijk dat Marokkaanse voetballers ook wel vaak lastige jongens zijn.’

P ‘En dan hebben we het over de topvoetballers. Die dan toch moeite hebben om in een team te passen en daar lekker in te spelen.’

D ‘Ja.’

P ‘Farid Azarkan, voorzitter van het samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders. Fan van het programma?’

Farid Azarkan: ‘Ik keek het heel af en toe terug, mijn zoon is een fan.’

P ‘Juist.’

A ‘Die keek het af en toe terug, want die heeft niet altijd tijd om het live te zien.’

D ‘Toch nog wat smaak in de familie dan.’ 1

1 Wagemans: ‘Nog voordat het debat begonnen is, valt Derksen zijn tegenstander al persoonlijk aan met een tamelijk grove belediging. Dit is ontregelen, zoals je dat ook op het voetbalveld soms ziet, psychologische oorlogsvoering. En het werkt, want Azarkan kan hem niet van repliek dienen.A ‘Ja, ja, dat denk ik.’

P ‘Hoe luistert u naar deze uitspraken? Want er zit enige opwinding bij u, geloof ik.’

A ‘Nou ja, met afschuw. Marokkaanse jongens zijn oververtegenwoordigd in de criminaliteit, Marokkaanse jongens zijn oververtegenwoordigd in de werkloosheid, ze zijn drie keer meer werkloos, Marokkaanse jongen reizen vaker af naar Syrië. Dat vinden we allemaal verschrikkelijk. Marokkaanse-Nederlanders zijn oververtegenwoordigd in de Eredivisie. Dat is echt heel opmerkelijk, maar ze hebben nu eenmaal veel talent voor voetbal.’ 2

2 Dit is mooi gevonden, een verrassende presentatie van argumenten: Azarkan benoemt de problematiek rond Marokkanen eerst, daarna volgt de wending. Hij loopt niet weg voor kritiek. Zijn betoog is ook mooi gestileerd, met die herhalingen.

A ‘Dat is iets positiefs, voor heel veel jonge jongens is dat een manier om in de samenleving een stap te zetten, en dat zie je, en dan weet die Derksen dat nog zo te maken dat dat iets negatiefs is. Dat steekt mij, dat vind ik zo verschrikkelijk.’

D ‘Ik geloof dat hij het niet goed begrepen heeft, want ik heb gewoon even geschetst… 3

3 Je ziet dat Derksen dit vaker doet gedurende het gesprek: zeggen dat zijn tegenstander de kwestie niet begrijpt.

D ‘Kijk, ik loop meer dan vijftig jaar mee in het voetbal dus zo langzamerhand heb je enig inzicht hoe het in elkaar steekt, maar je ziet bij de amateurclubs dat wanneer er te veel Marokkaanse jongens deel uitmaken van een elftal, dat dat ten koste van de authentieke sfeer van zo’n club, dan krijgen de Marokkaanse jongens de overhand, dan krijg je cultuurverschillen, dan krijg je hele nare situaties, dan lopen de Nederlandse, de blanke Nederlandse jongens, die lopen naar een andere club, zo’n hele club daar blijft niets van over eigenlijk. Dat is het nadeel, drie vier Marokkaanse jongens dat is oké, maar negen Marokkaanse jongens met één Nederlander, dat functioneert niet.’ 4

4 Hier doet Derksen een beroep op zijn eigen autoriteit en combineert dat met anekdotisch bewijs. Hij gebruikt vage termen. Eigenlijk zou de interviewer hier moeten vragen wat Derksen bedoelt met een authentieke sfeer. Niet één keer wordt er in dit gesprek uitgelegd wát er precies misgaat tussen die witte Nederlanders en de Marokkaanse-Nederlanders.

D ‘Met dat probleem zitten heel veel clubs te worstelen, maar alle voorzitters die wegen hun woorden op een weegschaal, want je wordt ogenblikkelijk in het kamp Wilders geduwd als je iets over Marokkanen zegt.’ 5

5 Dit is een stroman, een overdreven weergave van wat de tegenstander zegt. Het is retorisch handig om dit al te noemen zonder dat Azarkan hem hiervan beschuldigd heeft, want later zal blijken dat het een goede voorspelling was.

D ‘Ik zal je vertellen: ik heb 38 jaar geschreven voor VI, ik neem al twintig jaar de hele voetballerij op de hak bij dat programma, en ik ben vandaag achtervolgd door allerlei dames en heren van talkshows, want Nederland was te klein, want voor het eerst in twintig jaar is het twee minuten over Marokkanen gegaan. Het is een soort selectieve verontwaardiging. En ik heb ook het idee dat deze meneer een tikje op publiciteit belust is, dat die het heerlijk vindt, want dan kan ie weer…. Want ik weet eigenlijk niet waar je het over hebt, en dan hoor ik weer van alle dames en heren…’ 6

6 Derksen maakt zijn standpunt hier zo klein mogelijk. Hij zegt hier tussen de regels door: ik ben een grappenmaker en jij neemt mijn grappen serieus. Vervolgens beschuldigt hij Azarkan ervan een non-kwestie onnodig groot te maken en op zoek te zijn naar roem. Terwijl dat hier volstrekt irrelevant is. Derksen is zelf degene die leeft van media-aandacht. Er gebeurt, kortom, heel veel binnen een paar zinnen.

A ‘Ik begrijp dat je wat losstaat van de realiteit van de samenleving. Jouw argument is ‘ik heb in Gouda gewoond’, ik heb in Gouda gevoetbald, tegen GSV, tegen andere clubs.’

D ‘Ik heb overal gewoond meneer.’

A ‘Nee, maar jouw punt…’

D ‘Maar ik wil het helemaal niet…’

A ‘Mag ik mijn zin afmaken? Want ik liet u net aan het woord. Mag ik even afmaken wat…’

D ‘Ja, maar ik had het helemaal niet over Gouda.’

A ‘Nee, maar dat schreef u.’

D ‘Ik heb niks geschreven.’ 7

7 Derksen ontregelt na elk antwoord. Hij begrijpt dat dit gaat over een krantenstuk waarin hij geciteerd werd, maar pakt elke kans aan om Azarkan te weerspreken. Flauw, maar effectief.

A ‘Nee, maar dat is wat u zei en het werd in een krant geschreven, ik heb goed geluisterd, u zegt: het is nou eenmaal onze traditie dat we in onze blote kont douchen. Nou is dat de laatste jaren al niet zo, ik kom net van het voetbalveld, ik heb het nog even aan mijn spelers gevraagd, die lagen helemaal dubbel, die zeiden, je moet die Derksen helemaal niet serieus nemen, die heeft helemaal geen feeling met die groep, dus eigenlijk zeg je dan: dat is een andere cultuur, want als je namelijk mekaars piemeltje kan zien en mekaar in de blote kont kan zien dan ben je een betere voetballer. Dat is eigenlijk wat je zegt.’ 8

Ze vervormen telkens elkaars standpunten om er retorisch voordeel uit te halen. Derksen heeft natuurlijk niet gezegd dat iemand een betere voetballer is als hij in zijn blote kont doucht. Door zijn woorden te verdraaien en te overdrijven kan Azarkan Derksen gemakkelijker aanvallen. Een belachelijk standpunt is eenvoudig te weerleggen.

D ‘ Je haalt er nu wat uit dat helemaal niet aan de orde is. Gert-Jan Verbeek bijvoorbeeld, de trainer van…’

A ‘Maar dat heb je toch gisteren gezegd? Dat als je in je blote kont doucht, dat dat onze manier van douchen is. Dat dat eigenlijk je een betere voetballer maakt.’

D ‘Er zijn heel veel Marokkaanse spelers die niet in hun blote kont douchen.’

A ‘Nee, bijna geen Nederlandse voetballer doucht meer in zijn blote kont.’

D ‘Bij uw club misschien. Dat weet ik niet’

P ‘Is dat zo veranderd?’ 9

9 Dit is pas de eerste keer dat Pauw ingrijpt. Vlak hierna probeert hij de twee dichter bij het onderwerp te laten blijven, maar dat haalt weinig uit.

A ‘Dat is echt veranderd, ja. Dat is iets van de jaren zestig.’

P ‘Ik geloof niet dat dat de kwestie is.’

D ‘Nee.’

A ‘Nee, maar wat u doet, u creëert een soort Derksen-Marokkanen-quotum. En het lijkt wel of u solliciteert naar het campagneteam van Wilders.’

D ‘Ja, kijk, daar hebben we ‘m!’ 10

10 Dit heeft Derksen dus goed geanticipeerd. Niet verstandig van Azarkan om dit argument alsnog te gebruiken, terwijl Derksen het al aankondigde. 

A ‘Want wat Wilders namelijk zegt, minder Marokkanen, dan zegt u van: je moet minder Marokkanen op het voetbalveld. U introduceert een norm. Het Nederlandse zaalvoetbalteam bestaat voor het merendeel uit Marokkaans-Nederlandse voetballers. Hoe verklaart u dat dat op een prima manier functioneert?’ 11

11 Dit is geen goed of representatief voorbeeld, want het gesprek gaat ten eerste niet over zaalvoetbal en ten tweede noemt hij hier één team, het Nederlands elftal, en daar is een enorme selectie aan voorafgegaan. Problematisch gedrag is daar allang uit gefilterd, natuurlijk.

D ‘Nou het gaat in de eerste plaats helemaal niet over het Wilders-probleem, ik heb alleen duidelijk gemaakt dat te veel Marokkanen in een team, dat iedere club met dat probleem worstelt.’

A ‘Maar hoe komt u daar bij? Waar baseert u dat op?’

D ‘Omdat er legio voorbeelden zijn.’

A ‘Maar het Nederlandse zaalvoetbalteam dan? Hoe verklaart u dat dat goed gaat?’

D ‘Ja, je haalt er allemaal dingen bij waar ik het helemaal niet over heb.’

A ‘U zegt: drie vier, dat is de standaard. Dan gaat het hartstikke goed, en ondertussen zitten er negen in het zaalvoetbalteam van het Nederlands elftal. Eigenlijk zegt u: dat kan nooit functioneren.’ *

D ‘Ik heb hier eigenlijk niet zoveel zin in, met deze meneer, want die meneer die luistert niet en die meneer komt hier met een soort vooroordeel, maar je hebt legio clubs, als u de voetballerij een beetje zou kennen.’ 12

12 Azarkan begaat hier een retorische blunder. Hij probeert Derksen zich te laten verantwoorden voor iets wat die niet gezegd heeft. Derksen kan dit gemakkelijk ontwijken.

A ‘Ik voetbal al 35 jaar.’

P ‘Laat Johan even praten.’

D ‘Maar waar? Amsterdam? Of waar?’

A ‘Ik heb in Culemborg gevoetbald, ik heb in Leeuwarden op Blauw-Wit gevoetbald, ik heb in Gouda nog een jaartje bij Olympia gevoetbald, ik heb in Schoonhoven gevoetbald.’

D ‘Ah, ik zal je vertellen bij Olympia bijvoorbeeld, je noemt een voorbeeld, bij Olympia hebben ze de stelling genomen van: zoveel spelers maximaal in een team Marokkaans en niet meer.’ 13

13 Dit is een slimmigheidje van Derksen. Hij heeft Azarkan uit de tent gelokt en zoomt nu in op slechts één van de voorbeelden die worden genoemd. Zo brengt hij het gesprek terug bij het onderwerp dat hij wil bespreken. 

D ‘Kijk die nette clubs, die floreren in Nederland, waarom floreren die nette clubs, die houden met pseudo-ballotagecommissies een beetje het in evenwicht. Je hebt heel veel nette clubs waar ze een ledenstop hebben en dan moet je met vijf leden moet je een nieuw lid naar voren schuiven, je moet familie in de club hebben anders kom je er niet in, en dat zijn de clubs waar heel veel Nederlandse mensen zich nu bij aansluiten, want er zijn heel veel ouders die willen niet dat hun kind met acht of negen Marokkanen in een elftal speelt. En kijk, waar een grote Marokkaanse gemeenschap is veroorzaken ze in de stad en in de wijk veel sociale onrust, maar ook bij de plaatselijke voetbalclub is dat niet anders.’ 14

14 Derksen framet dit handig. Hij zegt ‘nette clubs’ en ‘floreren’, maar wat wordt daar eigenlijk mee bedoeld? Betekent floreren dat je Marokkanen buiten de deur houdt? Pauw zou dat moeten vragen.

A ‘Ik zit bij zo’n voetbalclub, 300 Marokkaanse-Nederlanders op 900 leden.’

D ‘Zal een gezellige boel zijn.’

A ‘We rooien het met elkaar.’

D ‘Dan bent u een bofkont.’ 15

15 Als we in voetbalmetaforen blijven: hier geeft Derksen zichzelf weer een voorzetje dat hij daarna inkopt. Hij bestempelt het ene voorbeeld als een uitzondering. En hij maakt Azarkan ook nog eens belachelijk door het te ironiseren.

P ‘Sorry, sorry, ik wil even een kleine pauze inlassen.’

Wagemans: Het publiek is normaal gesproken de jury van het debat, maar hier kan geen winnaar worden aangewezen, behalve wellicht op sociale media via peilingen. Al met al is te zeggen dat dit gesprek vooral bestaat uit persoonlijke aanvallen, overhaaste generalisaties, stromannen en anekdotisch bewijs. Ik zou pleiten voor een interviewer die vaker ingrijpt om het debat retorisch op de rails te houden.

Observatie 6:

I LIKE PROTESTERS!

“I like protesters but the ones that won’t let you answer are afraid of the truth.” Bill Clinton

0:00and I think it will work she recognizes however that there are barriers that we

0:06have to take down yesterday she in the mayor

0:09we’re talking about reality programs for young people who get out of prison who

0:13have been in there too long for non offensive

0:16she was the first person that really talked about that but but in order to do

0:22it you know what to do if they talked about this yesterday in order to do

0:29maybe when

0:36ok I heard it can I answer no you see here’s the thing i like protesters but

0:43the ones that won’t let you answer are afraid of the truth

0:47that’s a simple rope the plant very very upfront

0:54yeah

0:56it and every campaign rally I welcome the protesters

1:00I had a guy in South Carolina interrupt me and clouds started doing is the no

1:06let’s be quite lessons first i’ll let him say the same thing twice

1:10and I said my answer he just kept screaming then the lady next to instead

1:14I said wait wait with no I let her say the same thing but I said okay my answer

1:19just kept on screen now look what she’s referring to are the increased

1:26sentencing provisions of the 1994 crumble

1:30ninety percent of the people in prison too long or in state prisons and local

1:36jails more than ninety percent and but it’s also true that there are too many

1:43people in state prison

1:44I mean the federal prison President Obama is trying to let them out

1:48here’s what happened let’s just tell the whole story when i became president

1:55the headlines in the newspapers were full of now what about I listen to you

2:01you listen to me

2:05here’s what happened Vice President Biden you guys know vice president biden

2:11his family comes from Scranton

2:15he was a chairman of the committee that had your six novels crab it

2:20I had an assault weapons ban in it I had money for inner city kids are out of

2:25school activities we had a hundred and ten thousand police officers so we could

2:29be people on the street not in these military vehicles and the police would

2:33look like two people they were policing

2:35we then all of them and button said you can’t pass this bill the Republicans

2:43will kill it if you don’t put more sentence again

2:45I talked to a lot of african-american groups they thought black lives mattered

2:50they said take this build because our kids are being shot in the street

2:56x games we have 13 year old kids planning their own funerals

3:01she don’t want to hear any of that you know what else you don’t want to hear

3:03because of that bill

3:05we had a 25-year low in crime I 33 low in the murder right you’re low right

3:10murder rate and listen to this because of that and the background check law

3:14we had a 46 year low and the deaths of people by gun violence and who you think

3:21those last words

3:23whose lives were saved that matter

3:31that’s the problem you know

3:34and who was the first candidate and Hillary didn’t vote for that bill

3:39because she was in the Senate

3:41she was spending her time trying to get health care for poor kids who were they

3:46and their lives matter

3:52and her opponent vote for but I don’t blame him either

3:57it wasn’t there was a republican senate enough Republicans in the Senate to kill

4:03this bill and nobody wanted to die

4:06that’s what happened but she was the first candidate the first one to say

4:10let’s get these people who did not violent offenses out of prison and guess

4:17what

4:17a lot of Republicans agree they know they made a mistake

4:25Oh

4:29wait a minute

4:32now you’re screaming

4:34let’s do another one

4:37well well well well well below

4:42over the mall come on

4:44yeah

4:45yeah

4:47yeah

4:48come on

4:50my way

4:54see these understands this is what’s the matter I don’t know how you would

4:58characterize the gang leaders who got 13 year old kids hopped up on crack and

5:04send them out into the street

5:06two morrow other african-american children

5:09maybe you thought they were good citizens she did she did you are

5:15depending of people who kill the line

5:18after you Tye matter tell the truth you are defending the people who cause young

5:24people to go out and take guys there was a 13 year old girl and washington DC who

5:30is planning your own photos

5:31how would you do now look at this other one

5:35look at this that’s not true

5:39now let’s talk about the other thing I say the welfare reform bill increased

5:44poverty

5:44then why do we have the largest drop in african-american poverty in history when

5:51I was president

5:53the market history

5:56what happened was all these republicans got into the descent you Supreme Court

6:03elected president bush five before then all these republicans took over state

6:08legislatures we left them with enough money to take care of all the four

6:13people who couldn’t go to work on welfare

6:15we left them with the money they had before the welfare rolls went down sixty

6:21percent the republicans took it away and they’re blaming me

6:25and apparently her she had nothing to do with it

6:29and the reason if they know it’s true is they won’t hush

6:33when somebody won’t I said listen to you that a democracy

6:37they’re afraid of the truth don’t you be afraid of the truth

6:42all to be afraid of the truth

6:47if you think it was bad in the nineteen nineties

6:51if you think record increases and income and record low unemployment record

6:57decreases in poverty and records for all businesses forming with bad

7:02you ought to go with them otherwise you better like Hillary president

7:06so we can get this tourney going to go

7:14I’ll of protesters

7:18except when they won’t let you answer

7:21what you think

7:27these people

7:31yeah

7:32nike

7:33yeah

7:35it reminds me of when the Republicans tried to break me for the financial

7:39meltdown

7:40you know when they try to blame me because we enforce something called the

7:45Community Reinvestment Act which led to 800 billion dollars being alone and

7:49neighborhoods like this

7:51it said if you take deposits or loans from anybody you’ve got to make loan sir

7:57so when they caused the crash by having nobody home at the regulatory agency

8:02they said Bill Clinton had made us loan money to all these african-american and

8:08Latino and immigrant neighborhood

8:10we’d be peachy they were wrong to just like them and they don’t like to listen

8:15either so

8:18yeah

8:21look all I know is this election is about the future

8:29they’re trying to blame her for something she didn’t do

8:32so I’ll tell you another story about a place where black lives matter in Africa

8:39the other day I started my day with a picture that was sent to me on my iPad

8:46of a little guy running the store be one very tall and Tanzania and our salon and

8:55you know what his store said all it was to the craft

8:59it said the Hillary Clinton store now why did he say that because the first

9:07thing she did a secretary of state was triple a number of people in Africa as

9:12last we were saving from AIDS by going all low cost price drugs

9:17the same thing she wants to do for the American people to become the change

9:27yeah

9:28that guy just put up his sign on the street a long way away

9:31you need a president who will tell you the truth and to the questions and not

9:38be intimidated by people on the far right of the far left

9:42screaming things that are not true it’s got to decide to believe it

9:49I’m just tell you and tell you another time she thought black lives matter

10:01no no listen you’re less than their screaming and let me ask you this

10:06I got a call from a friend of mine who has been a civil rights leader for years

10:11decades

10:12last week he said that Hillary really get ninety-three percent of the

10:16african-american vote and Alabama

10:19I said yes she did he said how is that possible

10:23I said I’ll tell you how when she got out of law school instead of going to

10:28work for some big law firm which would have really given his girls under scream

10:32about

10:33she went to work for married white Adelman and the Children’s Defense Fund

10:40she went to Alabama where they were perpetuating school segregation and

10:48sticking it to the kids

10:49by having private academies taking federal tax breaks and pretending to be

10:55legal

10:56Hillary pose as a housewife with a kid you might want to go to school in

11:01morning school step 40 years ago and she said just tell me turn it much how it

11:07goes here will be in an all-white school

11:10yes or no and the guy said absolutely

11:14she having she exposed him they lost their tax credits all those schools lost

11:19their tax credit he ended the most prominent way of Delegates

11:24which you 27 years vote because she thought those young black lives matter

11:31then she went to South Carolina


Observatie 5:

OPVALLEND Dynamisch

Tussen de grijze sprekers op leeftijd viel de veertiger met zijn volle haardos en afgetrainde lijf op. Dat wilde hij ook graag. Hij presenteerde zich als jonger, dynamischer en met een drive die bij die ouderen al jaren zou zijn uitgeblust.

Die positionering onderstreepte hij door heen en weer te benen over het podium. Van links naar rechts, van voor naar achter, iedere vierkante meter werd benut. Alsof hij zijn energie niet in zijn  verhaal kwijt kon. Kennelijk realiseerde hij zich niet, hoezeer zijn eindeloze wandeling afleidde.

Hij voegde daar gebaren bij, ogenschijnlijk  zonder connectie met wat hij vertelde. Snel, struikelend over zijn woorden, met een aaneenschakeling van onaffe zinnen, hinkte, stapte en sprong hij naar zijn einde. De enige dynamiek in de zaal bestond uit het collectief  krommen van tenen.


Observatie 4:

WITTE SOKKENVAL

Wie zich in het openbaar vertoont, moet aandacht besteden aan zijn kleding. Tenminste, als je een goede indruk wilt wekken. Dat geldt voor de complete outfit, en niet alleen voor dat deel dat normaliter aan het publiek getoond wordt.

Dat werd pijnlijk duidelijk toen de advocaat in hetzelfde televisieprogramma belandde als de schoenontwerper. Wat boven de tafel zo gesoigneerd leek, bleek onder tafel van beduidend mindere allure.

Het is ongebruikelijk dat de camera omlaag duikt, om het onderstel van de gasten te tonen. Maar als je met een schoenontwerper in een programma zit, mag je daar wel op verdacht zijn. Nu bleek, dat de advocaat zijn keurige jasje combineerde met een afgedragen broek, witte sokken en instappers waaraan een kwastje ontbrak.


Observatie 3:

De zelfgemaakte sheets

Terwijl de zaal vol verwachting opkeek ontvouwde het projectiescherm zich over de volle breedte van het podium. De verhoudingen waren vertrouwd. Het leek op de breedbeeldtelevisie die iedereen thuis heeft.

Het was dan ook teleurstellend, toen bleek dat de organisatie daarvan ongeveer de helft gebruikte. De titel van het congres verscheen in beeld, niet alleen in zwart wit, maar vooral in een formaat dat vrijwel niemand meer herkent, 4:3.

In dat formaat werden de zelfgemaakte sheets van de sprekers vertoond. Flauwe cartoons, die groot geprojecteerd een te lage resolutie bleken te hebben. Afgewisseld met sheets die compleet volgepropt waren met tekst. De toehoorders zuchtten, smekend om verlossing. 


Observatie 2:

EEN VOORBEELD, BIJVOORBEELD

Het veelbeluisterde zakenprogramma ontving een gast, die uitblonk in zijn kennis van nieuwe technologie, die verder niemand kende en waarvan geen van de luisteraars ooit had gehoord. De presentatrice van het radioprogramma wel.

Zij had zich goed ingelezen en stelde vragen die voor een algemeen publiek relevant waren. Zo down to earth, dat de uitgenodigde whizzkid daarvan geen chocola kon maken. Wat een normaal mens aan zijn nieuwe technologie had?

Die vraag kon hij nauwelijks te beantwoorden. Hij vluchtte in voorbeelden. “Neem bijvoorbeeld, dit voorbeeld, als voorbeeld”, zei hij. Vergetend dat een voorbeeld een illustratie is, en geen vervanger van het antwoord.


Observatie 1:

LOS VAN DE KUDDE

Als kuddedier heb je een diepgewortelde wens: opgaan in de groep. Lekker meehobbelen met de massa. Je gedragen alsof je met zijn allen één groot lichaam bent. Heb je ooit een dier zich zien losmaken om de groep toe te spreken?

Toch is dat precies wat je als spreker doet. Je plaatst je tegenover anderen, eist hun aandacht op en brengt iets te berde wat jij belangrijk vindt. Terwijl het de vraag is of anderen een boodschap aan jou hebben.

Iedere spreker voelt die spanning, vlak voordat hij opgaat. Logisch. Spreken in het openbaar zit niet van nature in mensen.
Spreken, presenteren, een theater opvoeren: het is een kunst die je moet verwerven. Door studie, door oefening, met vallen en opstaan.